Technologische innovaties zijn accelleratoren in economieën. Ze geven impulsen en creëren spin-off. Technologische vernieuwing brengt als een perpetuum mobile weer nieuwe technologische vernieuwing voort. Maar – o wee – als de motor gaat haperen!

Creëer focus

De beeldvorming heeft ons lang op het verkeerde been gezet. Nederland als een van de koplopers als het over technologische vernieuwing gaat.

Mooi niet!

Hoe verbeter je processen? Hoe creëer je technologische vernieuwing? Hoe ontstaat synergie en hoe vergroot je de kans dat op serendipiteit ontstaat? Het antwoord is in de basis niet zo ingewikkeld. Creëer focus, ook al weet je niet precies waar je precies uitkomt. Dat hoeft ook niet. Richting is voldoende. Je focus is dat je echt gaat voor verbetering van processen, procedés, producten. En echt is dan ook echt echt!

Achtste

Nederlands staat wereldwijd nu nog op de 8^e plaats als het gaat om patentaanvragen. Tienduizend Nederlandse patentaanvragen per jaar landen bij het Octrooibureau, het European Patent Office (EPO) en/of het WIPO (Wereldpatentorganisatie). Dat is heel wat. Maar het probleem is dat de meeste patentaanvragen vanuit de vanouds R&D-omgevingen komen waarin vooral Philips steevast meedoet. Het vertekend in absolute zin het innovatieklimaat. Het cijfer suggereert een innovatief klimaat terwijl dat slechts gecentraliseerd wordt opgehoest. De rest van het land zit achteruit!

Haagse politiek: over de schutting

De Haagse politici hebben werkelijk geen benul hoezeer we de boot hebben gemist.

Al jaren geleden trouwens!

Het onderwerp ‘Innovatie’ werd beleidsmatig en uitvoerend gedelegeerd bij een instituut dat zich volledig bezighoudt met innovatie in brede zin. Dit instituut, SenterNovem, werd enkele jaren terug gerebrand als AgentschapNL. Het was kennelijk nodig om het ook qua naamgeving nog duidelijker neer te zetten. Agentschap maakt inderdaad veeeel meer duidelijk.

Innovatiebeleid in ons land is letterlijk gedeponeerd bij enkele ambtenaren op het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en .. ja hoor Innovatie. Het AgentschapNL werkt als een informatieportal als het gaat over vernieuwing. Veel kennis te halen en subsidies als je op de goede knoppen drukt.

Bevroren budgetten en braindrain

Het aantal patentaanvragen en het alomvattende Agentschap ten spijt. Het is slechts schijn. We staat er helemaal niet zo goed voor als het om technologie en technologische innovaties gaat. Veel innovatiebudgetten zijn de afgelopen jaren bevroren. Ook bij voorheen de voorlopers. Het R&D-klimaat in Nederland is dusdanig verslechterd dat de echte toppers hun heil zoeken in landen die wel een grote waarde toekennen aan R&D, innovatie en vernieuwing: Amerika, Engeland en Frankrijk.

De braindrain voltrekt zich zo goed als geruisloos.

Veel techdriven bedrijven in Nederland maken een pas op de plaats – misschien vanwege de stand van de economie of vanwege een onuitroeibare Calvinistische inslag. Ze ‘vergeten’ prioriteit te geven aan het ontdekken van nieuwe wegen.

Echter, paradoxaal durven handelen, facilliterend leiderschap gericht op innovatie, dat had de visie moeten zijn. Bedrijven die lef incorporeren zijn de winnaars van straks.

Issuepolitici

De meeste Haagse politici hebben werkelijk geen benul dat we onze posities op vele fronten definitief aan het kwijtraken zijn. Verreweg de meeste parlementariërs zijn issuegebonden. Ze hebben vanuit de partijstructuur enkele dossiers meegekregen. Als ze goed hun best hebben gedaan worden ze soms woordvoerder. Het detailniveau – ook al doen ze dat krampachtig anders voorkomen – ontstijgt maar een enkeling.

Een samenhangende visie op maatschappijontwikkeling, demografie, economie of sociale aspecten horen we niet. De Haagse baantjesjagers hebben hun ziel als waren zij Faustus zelve verkwanseld voor een te riante bezoldigin en enige momenten van egoglorie. Men acteert overwegend op door de zeitgeist aangezwengelde onderwerpen als asielzoekers of over politiemissies in het buitenland. Serieuzere onderwerpen in brede zin als de economische staat van het Koninkrijk en de rol van innovatie daarin blijven onderbelicht. Het lijkt mij dat de economische technologische onttakeling van het land op zijn minst serieus debatwaardig is en eigenlijk al geruime tijd een parlementair onderzoek rechtvaardigt.

Waar is het toch misgegaan?

Het onderwijs om zeep

Het is eigenlijk zoals Jolande Sap het onlangs op tv voordeed. Om een beeldspraak kracht bij te zetten trok ze de stekker uit een stekkerdoos. En dat is nu exact wat er gebeurd is met het onderwijs in Nederland. De politiek heeft er zelf de stekker uitgetrokken.

Met de Mammoetwet was het model ‘Middelbare school’ afgerond. Het werkte. Hier en daar haarscheurtjes, maar het was een helder en produktief systeem met goede doorstroom- en uitstroomprofielen.

Alles veranderd, niets nieuws. Maar het systeem werd door een aantal ijverige ambtenaren om zeep geholpen. De middenschool kwam – o gruwel – en de verantwoordelijke politiek liet het gebeuren. Visieloos werden herstructureringen overgelaten aan ambtenaren van het Ministerie van Onderwijs. Systeem om zeep! Wat in ieder geval ontstond was een toenemende vrijblijvendheid. Het vlees is zwak. Scholieren – zeker in de prime van hun puberteit – hebben vaak wel wat anders aan hun hoofd dan school (studeren komt later wel - als het goed is!). Pretpakketten en zesjescultuur werden gemeengoed.

Sociotech of opportunisme?

Zeker daar waar jonge mensen het niet van huis meekrijgen is toch enige ‘dwingende’ onderwijsstructuur een voorwaarde voor succes. Ook talenten komen - in die eerste fase - met een vast curriculum eerder tot ontplooiing. Techniekvakken zijn moeilijk. Althans dat is het beeld bij veel jonge mensen. Gechargeerd: als het niet hoeft dan doen ze het niet. ‘Een meisje is op haar toekomst voorbereid’ ten spijt. Alleen intrinsiek gemotiveerden – soms met een wetenschappelijke carrière voor ogen – kiezen voor Beta-vakken Na-Wi-SK. Nog steeds.

De beleidsbepalende ambtenaren op het Ministerie en de politiek heeft zitten slapen. Men heeft zonder enige generale visie of sociotechnologisch perspectief de toekomst van ons land op het spel gezet. “Innovatie is vooral wat anderen doen en wij springen wel mee…”, zouden ze dat gedacht hebben? Je zou bijna denken van wel. Het opportunisme viert hoogtij. Maar misschien geef ik ze daar al te veel credits mee omdat dat een urgentie in het denken veronderstelt.

Nu.... optimisme

Paradigmaveranderingen en echte vernieuwing ontstaat niet meer in de huidige, nu nog dominante, structuren. Deze leemlagen wankelen. Kijk maar naar de mondiaal uitgewaaide geldcrisis en de Arabische lente. Alles raakt inmiddels alles. Kanteling en afbraak van huidige ordeningsprincipes en systemen, politiek en economisch, vindt plaats. Langzaam en richtingzoekend maar ontegenzeggelijk op weg naar nieuwe verbanden. Integerder.

Een voorbeeld waar over scheidsgrenzen en paradigma’s heen mensen innovatie als belangrijk thema omarmd hebben zijn de TEDx bijeenkomsten. Het over grenzen heen met elkaar delen van inzichten op sociotechnologische vernieuwing, inspireert, brengt flow en creëert spin-off. Ik noemde het perpetuum mobile van scheppingskracht al hierboven..

Onderwijs, technologie, innovatie en het over grenzen heen delen zijn de ingrediënten. Onlosmakend met elkaar verbonden.

Voila het recept om uit de crisis te komen.. en te blijven.

Theodor van der Lans

NuPeople realiseert voor opdrachtgevers in alle sectoren vernieuwing door de verbeeldingskracht vrij te maken en mensen mee te nemen op nieuwe wegen.

---

Add this page to your favorite Social Bookmarking websites